حروف شناسي
علم حروف علمي است که مي پردازد به تفسير حروف و اسما از طريق قواعد حروفي . البته علم حروف به جهت تفريح و سرگرمي يا ساختن معما هم کاربرد دارد .
تفاوت علم حروف با علم اعداد يا همان عددشناسي اين است که علم اعداد تنها مي پردازد به تفسير و معناي اعداد از طريق اعداد و ترکيبهاي عدد ؛ اما علم حروف مي پردازد به تفسير اسما ، کلمات و حروف از طريق حروف و اعداد .
علم حروف عبري را گماتريا ، علم حروف عربي را جفر و علم حروف لاتين را لگزيگرام مي نامند .
منشا علم حروف
منشا علم حروف دقيقا مشخص نيست . اما نهضت هايي همچون نهضت حروفيه با تکيه بر ارزش عددي حروف الفبا ،تلاش هايي براي شکستن الفاظ جامد و بي روح داشت تا مخاطبان خويش را به تامل و تفکر وادار نمايد.
حروفيه معتقد بودند که « همه اشيا استوار به حروف ميباشند » و « هر کس خواص حروف بداند همه اشياء مسخر او شود » و علاوه بر اين عقيده داشتند « همه ي اسرار قرآن و احکام و سر قيامت و مبدا و معاد و هر چه از ازل بوده و باشد و خواهد بودن » در پرده ي 32 حرف فارسي مستور ميباشد.
ما سي و دو حرف لا يزاليم -- ما مظهر ذات بي زواليم
قايم به وجود ماست اشياء -- بي هستي ما کجاست اشيا؟
« تاريخ اعتقاد به خاصيت داشتن حروف در اسلام بسيار کهن است.(ابن نديم در الفهرست [ص 429])
در منطق فيثاغورث عدد معنا و مفهوم کلي و ماورا ء کميت آورد ، مثلا مثلث و مربع فقط کميت نيستند و داراي شخصيت اند ، اصلي هستند نه فرعي و عرضي ، عدد در مکتب فيثاغورث مظهري از وحدت است که هيچگاه از مبدا خود جدا نميشود
در مورد سابقه توجه به اين مباحث در اسلام اظهار نظرهاي بسياري شده است اما يکي از آنها که از درجه اهميت بيشتري بر خوردار است ، نظر سيد حسن نصر است وي ميگويد : «تنظيم و تدوين علم تمثيل و رموز عددي حروف با علم عدد را که نظير آن نزد فيثاغورثيان قديم و پيروان مکتب کابال * در مغرب زمين نيز وجود داشته است در اسلام به علي (ع) نسبت داده اند»
در توجه به حروف همين بس که جنبشهايي که در ايران و سرزمينهاي اسلامي با اعتقاد به حروف رشد کرده بودند توانسته بودند پيروان بسياري را نيز به دور انديشه خود جمع کنند
حروف
حروف ملبوبي : ب .پ . ت . ث . چ . ح . خ . ر . ز . ژ . ط . ظ . ف . ه . ي
حروف مسروري : ن . م . و
حروف ملفوظي : الف . جيم . دال . ذال . سين . شين . صاد . ضاد . عين . غين . قاف . کاف . گاف . لام
ترتيب شماره حروف
تريب شماره حروف همان ترتيب حروف در زبان فارسي است منهاي يک . يعني شماره حروف از صفر ( الف ) شروع و با سي و يک ( ي ) ختم ميشود
طبع حروف
حروف ظرفيت داشتن چهار طبع و يک روح را دارند .
16 حرف اول در زبان فارسي اختياري ندارد ( روحي ندارد ) . و به آنها حروف مطلق اطلاق ميشود .
{الف . ب . پ . ت . ث . ج . چ . ح . خ . د . ذ . ر . ز .ژ . س . ش }
16 حروف دوم در زبان فارسي اختيار دارند ( روح دارند ) . و به آنها حروف نسبي اطلاق ميشود .
{ص . ض . ط . ظ . ع . غ . ف . ق . ک . گ . ل . م . ن . و . ه . ي }
به ترتيب تمامي حروفي که شماره آنها فرد است . بادي هستند .
{ب(1) . ت(3) . ج(5) . ح(7) . د(9). ر(11) . ژ(13) . ش(15) . ض(17) . ظ(19) . غ(21) . ق(23) . گ (25) . م(27) . و(29) . ي(31).}
اين حروف آتشي هستند .
{پ(2) . ت(3) . چ(6) . ح(7) . ذ(10). ر(11) . س(14) . ش(15) . ط(18) . ظ(19) . ف(22) . ق(23) . ل(26) . م(27) . ه(30) . ي(31).}
اين حروف خاکي هستند .
{ث(4) . ج(5) . چ(6) . ح(7) . ز(12). ژ(13) . س(14) . ش(15) . ع(20) . غ(21) . ف(22) . ق(23) . ن (28) . و(29) . ه(30) . ي(31).}
اين حروف آبي هستند .
{خ(8) . د(9) . ذ(10) . ر(11) . ز(12). ژ(13) . س(14) . ش(15) . ک(24) . گ(25) . ل(26) . م(27) . ن(28) . و(29) . ه(30) . ي(31).}
(اول نقطه و بعد از آن الف را منشا تمام حروف مي دانند) حرف الف و ص داراي طبع مشخصي نيستند و حرف الف نشان سکون کامل است و ص نشان اختيار کامل . حرف ي هم از حروف نسبي است و هم طبع چهار گانه دارد .
عده اي اعتقاد دارند منظور از فرشتگان با بالهاي دوگانه . سه گانه و چهار گانه که در قرآن ( سوره فاطر آيه يک ) به آن اشاره شده است . همان حروف است که هر کدام از طبعهاي آن يک بال محسوب ميشود .
فرمانده حروف خاکي : جبرئيل- جسماني
فرمانده حروف آبي : ميکائيل - نفساني
فرمانده حروف بادي : عزرائيل - عقلاني
فرمانده حروف آتشي : اسرافيل - عرفاني
حروفي که داري چند طبع هستند . طبيعت قالب به ترتيب آب . خاک . آتش . باد است .
بسط حروفي
دوبار بسط مي دهيم باران را ميشود:
ب الف ر الف نون
ب الف لام ف ر الف لام ف نون واو نون.
ز ميراث حروفيه
ظهور هستي با صوت است .اگر چيزي بي جان را به چيز بي جان ديگر بزنيم صوت که جوهر آن است ظهور ميکند .اين ظهور در جانداران از روي اراده و اختيار است.کمال صوت کلمه است و اين نيز تنها در انسانها ظهور ميکند.کلمه از حروف تشکيل شده است بنا بر اين اصل صوت و کلمه حرف است.عربي ?? حرف دارد که قرآن با آنها نوشته شده است و پارسي ?? حرف است که جاودان نامه(کتاب اصلي فضل)با آن نوشته شده است.
منابع
کتاب بحرالغرائب . ثقه الاسلام شيخ محمد هروي . پژوهش و تصحيح طهير طيب .
برخي بررسيها در باره جنبشهاي اجتماعي ايران - احسان طبري 1384 ص 332
اگاهيهاي تازه از حروفيان - مجله دانشگاه ادبيات تهران - سال 2 شماره 3
نسخه خطي استوار نامه- کتابخانه ي واتيکان - به شماره ي 43 ورق 34
فهرست متون حروفيه- عبدالباقي گولپينارلي- 1374
http://fa.wikipedia.org منبع
